Tác giả Lê Thị Liên, hiện là Viện trưởng Viện Chính sách và đổi mới khoa học liên ngành, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Tác giả đã có 25 năm công tác ở Ban Tôn giáo Chính phủ, từng là Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách tôn giáo, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Dân tộc - Tôn giáo, Bộ Dân tộc và Tôn giáo.

Đây là một công trình nghiên cứu chuyên sâu phân tích diễn biến, nguyên nhân, hệ quả và cách thức giải quyết xung đột liên quan đến tôn giáo của một số nước trong khu vực Đông Nam Á và rút ra những kinh nghiệm mà Việt Nam có thể tham khảo trong công tác đảm bảo an ninh tôn giáo.

Cuốn sách bao gồm 04 chương tập trung vào các nội dung:

Chương 1: Cơ sở lý luận về xung đột và giải quyết xung đột liên quan đến tôn giáo.

Tác giả đã tập trung phân tích các loại hình xung đột liên quan đến tôn giáo, cụ thể: xung đột giữa các tôn giáo về ý niệm, về niềm tin; xung đột giữa tôn giáo với văn hoá các dân tộc; xung đột giữa chính quyền với tôn giáo về quan điểm và cách quản trị xã hội. Cùng với đó tác giả đã chỉ ra những tác động của xung đột liên quan đến tôn giáo theo cả hai chiều tích cực và tiêu cực trên các mặt kinh tế, xã hội, an ninh, chính trị, văn hoá. Đồng thời chỉ ra nguyên nhân và giải pháp chung mà các nước đã áp dụng trong quá trình giải quyết xung đột. Điều này không chỉ tạo nên sự khác biệt, mới mẻ trong phát hiện vấn đề mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc chỉ ra đâu là nguyên nhân chính để từ tiếp tục chỉ ra giải pháp phòng ngừa, giải quyết xung đột mà các nước đã sử dụng. Việc phân loại tạo nên tính logic cho vấn đề nhưng cũng giúp nhìn rõ hơn mặt mạnh và điểm yếu của các giải pháp mà các nước đã thực hiện.

Chương 2. Khái quát về tôn giáo và chính sách tôn giáo ở một số nước Đông Nam Á

Đông Nam Á là khu vực đa dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo. Tuy nhiên, tác giả chỉ lựa chọn một số nước mà xung đột liên quan đến tôn giáo thường xuyên, lâu dài và để lại hậu quả, tiềm ẩn như Thái Lan, Indonesia, Myanmar, Philippines, Malaysia và lựa chọn phân tích một số tôn giáo ảnh hưởng trực tiếp như Hồi giáo, Công giáo, Phật giáo là những tôn  giáo lớn, có lịch sử lâu đời và tác động đến đời sống xã hội của các nước nhiều nhất.

 Với tính chất phức tạp về địa lý, đa dạng về sắc tộc, tôn giáo của các nước khu vực Đông Nam Á được tác giả phân tích một cách hệ thống, logic từ tiến trình hình thành đến vị trí của các tôn giáo trong xã hội, đến ứng xử của các nước với tôn giáo thông qua các chính sách liên quan.

Chương 3. Xung đột và giải quyết xung đột giữa các tôn giáo, tôn giáo với văn hoá ở một số nước Đông Nam Á; kinh nghiệm đối với Việt Nam.

Sự đa dạng về sắc tộc, tôn giáo là một trong những điểm nhấn trực tiếp, gián tiếp tạo nên mâu thuẫn và xa hơn là xung đột xã hội khi không được kiểm soát tốt. Với các loại xung đột này tác giả đã trình bày và phân tích các vấn đề về thực trạng, nguyên nhân, trong đó tập trung vào: vấn đề di cư và nhập cư không chỉ hình thành nên cộng đồng dân tộc mà còn hình thành cộng đồng tôn giáo khác nhau qua các giai đoạn lịch sử; vấn đề áp đặt tôn giáo, văn hoá; gia tăng chủ nghĩa tôn giáo cực đoan; vấn đề kỳ thị tôn giáo; bất cập trong ban hành và thực thi chính sách đã tạo nên các mâu thuẫn âm ỉ trong lòng xã hội và bột phát thành các xung đột khi được châm ngòi, kích động. Giải quyết xung đột giữa các tôn giáo, tôn giáo với văn hoá là bài toán rất khó và khó có thể chấm dứt, nhưng các nước đã rất nỗ lực để hạn chế mức thấp nhất xung đột xẩy ra, kiến tạo một môi trường hài hoà về văn hoá các dân tộc và các tôn giáo.

Việt Nam là nước nằm trong khu vực và mang đầy đủ đặc điểm về địa dân tộc, tôn giáo như các nước, vì vậy xung đột liên quan đến tôn giáo từ các nước ảnh hưởng nhất định đến tình hình tôn giáo Việt Nam. Rất cần tham chiếu vấn đề từ các nước để phòng, chống xung đột trên một số phương diện cơ bản: Thực hiện mô hình nhà nước thế tục đa dạng tôn giáo; quan tâm đến đời sống tôn giáo của người dân, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số; thực hiện tốt chính sách dân tộc, tôn giáo; quản lý tốt hoạt động tôn giáo và vấn đề di dân vùng dân tộc thiểu số, vùng biên.

Chương 4. Xung đột và giải quyết xung đột giữa tôn giáo với chính quyền ở một số nước Đông Nam Á; hàm ý cho Việt Nam.

Tác giả đã trình bày và phân tích các vấn đề về thực trạng, nguyên nhân, trong đó chỉ ra: Hạn chế trong chính sách kinh tế, xã hội, văn hoá của các nước; sự gia tăng của chủ nghĩa ly khai và hoạt động khủng bố. Việc phân tích này cho thấy ở một mức độ nào đó, ở một vụ việc nào đó tôn giáo là cớ, là bề nổi, nguyên nhân sâu xa hơn từ các mỗi quan hệ xã hội, chính trị, kinh tế mỗi nước.  Xung đột liên quan đến tôn giáo chiếm tỷ lệ không cao nhưng lại tạo ra các vụ việc nghiêm trọng, hậu quả kéo dài, phạm vi rộng dễ bùng phát trở lại nếu không được xử lý kịp thời, thoả đáng. Bởi tính liên đới trong lịch sử, trong niềm tin của cộng đồng tín đồ tin theo mỗi tôn giáo ở các quốc gia và quốc tế. Chúng được biểu hiện khá đa dạng về hình thức và cấp độ, từ bất đồng, tranh luận, xung đột và thậm chí là bạo lực vũ trang và cũng là loại xung đột khó giải quyết dứt điểm.

Chính quyền các nước Đông Nam Á đều ý thức rất rõ hậu quả của vấn đề xung đột liên quan đến tôn giáo và đề ra nhiều giải pháp, chính sách cả mềm dẻo, lẫn cứng rắn, tranh thủ vai trò của lãnh đạo các tôn giáo để giải quyết xung đột và hạn chế thấp nhất hậu quả để lại. Tuy nhiên, vị trí và ảnh hưởng của các tôn giáo trong lịch sử và hiện tại ở mỗi quốc gia khác nhau, có tôn giáo là quốc giáo, là chủ lưu ở nước này nhưng lại là thiểu số ở nước khác; có tôn giáo là quốc giáo, chủ lưu trong lịch sử nhưng trong hiện tại không còn giữ vai trò đó dẫn đến ứng xử của các nước với tôn giáo khác nhau. Nhưng khi xung đột liên quan đến tôn giáo xẩy ra thì tính liên đới trong cộng đồng cùng tôn giáo đã vượt ra khỏi phạm vi của một quốc gia, thậm chí khu vực; các mối quan hệ “phức tạp” liên quan đến tôn giáo trong lịch sử lại trở thành điểm yếu để các phe, nhóm lợi dụng châm ngòi, làm phức tạp thêm tình hình. Điều đó gây khó khăn cho việc phòng ngừa và giải quyết xung đột liên quan đến tôn giáo ở các nước.

Từ phân tích sự đa dạng của các xung đột liên quan đến tôn giáo ở các nước Đông Nam Á, tác giả đã soi chiếu vào tình hình tôn giáo ở Việt Nam. Từ đó chỉ ra những thành quả mà Việt Nam đã đạt được cần được phát huy và những vấn đề tiềm ẩn rất cần quan tâm để phòng ngừa và giải quyết xung đột liên quan đến tôn giáo. Giữ vững ổn định tình hình tôn giáo, đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, đảm bảo bình đẳng giữa các tôn giáo, củng cố khối đoàn kết tôn giáo - dân tộc, phát huy nguồn lực của tôn giáo trong đảm bảo an ninh xã hội.

Tác giả xin trân trọng giới thiệu cuốn sách tới Quý bạn đọc và rất mong nhận được chia sẻ, góp ý qua lephuonglien@vnu.edu.vn

 Xin trân trọng cảm ơn!