Qua 8 năm thi hành, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 đã đạt được nhiều kết quả tiến bộ, tích cực, bảo đảm cho các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ngày càng đi vào nền nếp, các điều kiện bảo đảm quyền của cá nhân, tổ chức trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo được các cơ quan nhà nước quan tâm, hướng dẫn thực hiện. Những kết quả này đã góp phần quan trọng trong việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của cá nhân, tổ chức, đồng thời tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, qua công tác tổng kết việc thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 (từ ngày 01/01/2018 đến hết ngày 30/9/2025) cho thấy, việc triển khai thi hành Luật còn gặp một số hạn chế, khó khăn như Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 chưa có quy định về nguyên tắc, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng; trình tự, thủ tục hành chính trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo chưa đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, đặc biệt là điều kiện đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, thực hiện chuyển đổi số, liên thông dữ liệu….

Để tiếp tục thể chế hoá chủ trương, đường lối của Đảng về phát huy rộng rãi dân chủ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của Nhân dân, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; thúc đẩy công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước, góp phần phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; đáp ứng nhu cầu hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ngày càng cao của cá nhân, tổ chức; đa dạng hóa hình thức hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo gắn với bối cảnh đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, xây dựng Chính phủ điện tử tiến tới Chính phủ số; bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên và khắc phục những tồn tại, hạn chế nêu trên thì việc xây dựng, ban hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) là cần thiết. Bên cạnh đó, việc xây dựng, ban hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) cũng nhằm bảo đảm tính thống nhất của Luật với Nghị quyết số 203/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15, tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, đồng thời, đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng luật và kỹ thuật lập pháp hiện nay.

Ngày 24/10/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2352/QĐ-TTg phân công cơ quan chủ trì soạn thảo và thời hạn trình các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết trong Chương trình lập pháp năm 2026, trong đó giao Bộ Dân tộc và Tôn giáo là cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Luật nêu trên (trình Chính phủ vào tháng 01/2026). Tại Quyết định số 2352/QĐ-TTg cũng giao nhiệm vụ “Đối với các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết thuộc trường hợp phải thực hiện quy trình xây dựng chính sách, các bộ, cơ quan ngang bộ chủ động thực hiện quy trình xây dựng chính sách, trình Chính phủ xem xét, thông qua”. 

Việc xây dựng Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) tập trung vào 04 nhóm chính sách, cụ thể như sau:

Thứ nhất: Xác lập nguyên tắc, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng

Để tạo cơ sở pháp lý trong việc đa dạng hoá phương thức hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng, góp phần thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo; tạo môi trường minh bạch, công khai, thuận tiện cho cá nhân, tổ chức hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng nhanh chóng, kịp thời, chính sách ghi nhận quyền của cá nhân, tổ chức theo quy định của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo được thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng; các nguyên tắc mà cá nhân, tổ chức khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng phải chấp hành; trách nhiệm của cá nhân, tổ chức hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng; trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và trách nhiệm của doanh nghiệp viễn thông, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet trong việc ngăn chặn các nội dung vi phạm về tín ngưỡng, tôn giáo theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đồng thời, giao Chính phủ quy định chi tiết hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng.

Thứ hai: Phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo

Để các cấp chính quyền được chủ động, sáng tạo trong thực thi nhiệm vụ, quyền hạn; xác định rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ sản phẩm trước các tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo; tạo niềm tin vào các hoạt động quản lý của nhà nước, góp phần bảo đảm quyền của cá nhân, tổ chức hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội. Chính sách này quy định cụ thể việc phân quyền, phân cấp cho các cơ quan nhà nước, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp; bổ sung thẩm quyền đăng ký hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng nhằm mở rộng việc đăng ký hoạt động tín ngưỡng cho các tổ chức, cá nhân khác (như cơ sở tư gia, cơ sở do doanh nghiệp đầu tư xây dựng có hoạt động tín ngưỡng, trừ hoạt động thờ cúng tổ tiên và một số hoạt động khác); bổ sung các nội dung liên quan đến đăng ký người được bổ nhiệm, bầu cử, suy cử chức việc đối với tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc, tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo (theo đó nếu bổ nhiệm, suy cử chức việc sẽ đăng ký trước; nếu bầu cử chức việc sẽ thực hiện đăng ký sau khi có kết quả); bổ sung chủ thể được mở lớp bồi dưỡng về tôn giáo là tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo; bổ sung quy định tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo được mời người Việt Nam làm chức sắc cho tổ chức tôn giáo nước ngoài giảng đạo cho tổ chức; bổ sung chủ thể được thực hiện hoạt động xuất bản, sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu văn hóa phẩm, thực hiện hoạt động giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội, từ thiện nhân đạo là tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc; bổ sung quy định điều kiện để được đăng ký nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung của người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam; …

Thứ ba: Bổ sung biện pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo

Bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, bảo đảm quy định của pháp luật không chỉ dừng lại ở việc phòng ngừa, cảnh báo vi phạm mà còn bảo đảm việc phát hiện và xử lý nghiêm minh, kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, chính sách bổ sung các biện pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo: Bổ sung biện pháp thu hồi văn bản chấp thuận đăng ký sinh hoạt tôn giáo tập trung của nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung của công dân Việt Nam; bổ sung biện pháp thu hồi văn bản chấp thuận đăng ký hoạt động tôn giáo; bổ sung biện pháp thu hồi văn bản chấp thuận đăng ký sinh hoạt tôn giáo tập trung của người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam; bổ sung biện pháp đình chỉ chức vụ của chức việc.

Thứ tư: Đơn giản hoá thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo

Chính sách này quy định theo hướng trên cơ sở kế thừa các thủ tục hành chính theo quy định của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 (không làm phát sinh thủ tục hành chính mới), theo đó, dự kiến 04 thủ tục hành chính theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 (đang là đề nghị) gồm: (1) Đề nghị tổ chức cuộc lễ ngoài cơ sở tôn giáo, địa điểm hợp pháp đã đăng ký có quy mô tổ chức ở một xã; (2) Đề nghị tổ chức cuộc lễ ngoài cơ sở tôn giáo, địa điểm hợp pháp đã đăng ký có quy mô tổ chức ở nhiều xã trong một tỉnh; (3) Đề nghị giảng đạo ngoài địa bàn phụ trách, cơ sở tôn giáo, địa điểm hợp pháp đã đăng ký có quy mô tổ chức ở một xã; (4) Đề nghị giảng đạo ngoài địa bàn phụ trách, cơ sở tôn giáo, địa điểm hợp pháp đã đăng ký có quy mô tổ chức ở nhiều xã trong một tỉnh sẽ đơn giản hoá theo hướng cho đăng ký (thay vì đề nghị). Rà soát, bỏ các quy định có liên quan đến cắt giảm thành phần hồ sơ (phiếu lý lịch tư pháp của công dân Việt Nam và người nước ngoài có thời gian cư trú ở Việt Nam trên 06 tháng liên tục và nội dung này đã được bỏ khi xây dựng Nghị định số 124/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 của Chính phủ quy định về phân quyền, phân cấp; phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo); bỏ các quy định về thành phần hồ sơ, thời hạn thực hiện các thủ tục trong Luật theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết và phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp. Thực hiện chuyển đổi số trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, góp phần xây dựng Chính phủ số, hướng tới phát triển một nền quản trị số hiện đại, minh bạch, hiệu quả, gắn với việc bảo đảm an toàn thông tin và quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân của các chủ thể tôn giáo.

Theo Nghị quyết số 105/2025/UBTVQH15 ngày 26/9/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Chương trình lập pháp năm 2026, dự kiến Dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI (tháng 4/2026), Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tích cực,  chủ động thực hiện tổng kết thi hành Luật và xây dựng hồ sơ chính sách của Luật theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, bảo đảm tiến độ và chất lượng./.

TS. Nguyễn Thị Định

Ban Tôn giáo Chính phủ