Tìm kiếm  Tìm kiếm nâng cao
Ngày 13/12/2019 01:11 AM
Ấn phẩm sách
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 11/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 10/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 9/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 8/2019
Thăm dò ý kiến
Bạn theo đạo nào ?















Chọn    Xem KQ
Đồ vàng mã trong đời sống tín ngưỡng xã hội

Không chỉ là hành động thể hiện sự sùng ngưỡng của con người với thần linh, tổ tiên, những người đã khuất, việc đốt cúng vàng mã còn thể hiện nhu cầu tâm linh, có khả năng trần tình, bày tỏ tâm thành với các đấng linh thiêng, qua đó vỗ về, xoa dịu những nỗi đau, làm yên lòng cho những người đang sống.

Nguồn gốc của vàng mã

Hiện nay, đồ vàng mã được sử dụng phổ biến trong đời sống tín ngưỡng của cư dân một số nước phương Đông, đặc biệt là Việt Nam và Trung Quốc. Đồ mã xuất hiện đầu tiên tại Trung Quốc. Người Trung Hoa cổ đại quan niệm, một người khi còn sống tính nết, thói quen sinh hoạt và cuộc sống trần gian như thế nào thì khi chết đi, về cõi âm, mọi thứ vẫn đều diễn ra như thế. Xuất phát từ quan niệm trần sao âm vậy, đặc biệt là lời dạy của ngài Khổng Tử được ghi lại trong sách Trung Dung (một trong Tứ thư quan trọng của Nho gia) “sự tử như sự sinh, sự vong như sự tồn” mà khi gia đình có người thân chết đi, những người còn sống, con cháu, thường chôn theo quan tài người chết những thứ khi người quá cố khi còn sống hay dùng, hoặc thích dùng. Những đồ chôn theo người chết bao gồm nhiều thứ, tuỳ từng gia đình và điều kiện gia đình, có thể là tiền, vàng bạc, đồ dùng, quần áo, người hầu, thê thiếp... Những thứ chôn theo người chết đó gọi là đồ tuỳ táng (chôn theo).

Tuy nhiên, lúc đầu, việc chôn theo đồ tuỳ táng đó chỉ diễn ra trong dòng tộc vua quan, đẳng cấp cao, vì họ có điều kiện về kinh tế. Trước hành động tốn kém (chôn theo tiền của) và vô nhân đạo (chôn theo người hầu, thê thiếp) ấy, một vị quan trong chế độ phong kiến Trung Hoa, đã nghĩ ra một cách, làm đồ vàng mã y như đồ thật để thay thế đồ thật chôn theo người chết. Đến năm 738 (niên hiệu Khai Nguyên thứ 26), đời vua Đường Huyền Tông, chính quyền phong kiến Trung Quốc chính thức cho phép dùng vàng mã thay thế đồ thật trong cúng tế. Những đồ đó bao gồm vàng tiền, đồ mã, hình nhân thế mạng....

Ý nghĩa nhân văn

Tại thời điểm ra đời, vàng mã được coi là một cuộc đại cách mạng trong tư tưởng, đề cao tính nhân văn và có ý nghĩa tích cực đối với xã hội phong kiến lúc đó. Với phát minh lấy vàng mã để thay thế đồ thật khi tùy táng đã không chỉ làm giảm phần chiều chi phí cho xã hội mà còn mang ý nghĩa nhân đạo cao cả khi dùng hình nhân thế mạng thay cho người thật phải chôn theo người đã chết hoặc tế lễ thần linh.

Hành động đốt vàng mã dâng cúng thánh thần và người thân đã khuất của người dân, xét ở khía cạnh tâm linh, có những ý nghĩa tích cực, bởi những lẽ sau:

Thứ nhất, xuất phát từ ý tưởng “phụng dưỡng”, mong muốn cho người đã khuất được no đủ sung sướng mới dẫn đến hành động đốt vàng mã của những người còn sống. Việc đốt đồ mã dâng cúng người đã khuất là cha mẹ, tổ tiên, làm cho người con sống là con cháu được an ủi, được vỗ về phần nào trách nhiệm phụng dưỡng mà vì nhiều lý do, khi tổ tiên, cha mẹ còn sống họ đã không có điều kiện thực hiện trọn vẹn.

Thứ hai, hành động mua sắm vàng mã và nghi lễ cúng, hoá vàng gửi cho người thân ở thế giới bên kia, chính là một sợi dây vô hình kết nối người sống và người đã chết. Trong hai thế giới cách biệt âm - dương, họ không thể gặp nhau, nhưng qua sự gửi và nhận, dường như họ không hề có sự ngăn cách. Việc đốt vàng mã đã tạo nên tính cố kết trong huyết thống, duy trì trực hệ và kéo dài gia phả một gia đình, một dòng họ, một quốc gia.

Thứ ba, việc đốt vàng mã thường được diễn ra trong các ngày lễ giỗ kỵ người đã khuất, ngoài ý nghĩa tụ họp những người còn sống còn mang một ý nghĩa nhắc nhở những người đang sống luôn phải nhớ và có trách nhiệm với người đã khuất.

Thứ tư, ở khía cạnh văn hoá, tâm linh, việc đốt vàng mã trải qua nhiều thời kỳ lịch sử đã trở thành một tập tục mang tính nhân văn đặc trưng, ăn sâu vào tiềm thức của dân tộc. Ở đây không thể lấy lý do của sự mê tín dị đoan hay dân trí thấp để giải thích khi mà những người chủ lễ lại đứng ở vị trí cao trong xã hội.

Thứ năm, việc đốt vàng mã đã làm nảy sinh và thúc đẩy một ngành nghề trong xã hội, mà ở đó, nhân công được thu hút, công ăn việc làm của một bộ phận dân cư được giải quyết, nhiều lớp nghệ nhân (làm giấy, vẽ kiểu, dán mã, làm cốt hình...) được trưởng thành.

Và cuối cùng, theo tôi, đây là một ý nghĩa tích cực có được qua một hành động mang tính nghề nghiệp, đồ vàng mã nói chung đã phản ảnh được phần nào đặc trưng văn hoá, tâm thế con người và mức độ phát triển văn minh của con người qua nhiều thời đại. Thử lấy sản phẩm vàng mã làm đối tượng nghiên cứu, nếu bổ theo lát cắt lịch sử, chúng ta sẽ thấy được trình độ phát triển của nghề làm giấy, đặc trưng văn hoá vùng miền, các sản phẩm mang tính văn minh của mỗi thời đại (từ chiếc bút lông quyển sách, cỗ xe ngựa của thời kỳ đầu, đến ô tô, dàn máy vi tính, nhà lầu....) và còn nhiều thứ nữa gắn với văn hoá một cộng đồng người.

Và những điều cần tránh

Hiện nay, theo đà phát triển của xã hội hiện đại, nhiều người đã làm tất cả những đồ vàng mã mô phỏng theo đồ thật để mong cầu gửi đến cho người thân của mình đang ở thế giới bên kia được đầy đủ, sung sướng. Theo tôi, chỉ xét thuần tuý ở khía cạnh đó, thì không có gì phải bàn. Vấn đề là, bản chất của vàng mã không phải là một điều tiêu cực, nó chỉ phản ánh tâm thế của con người và mang tính chất nhân văn. Tuy nhiên, có những người đã lợi dụng vào việc thờ cúng để làm mất đi tính nhân văn vốn có của nó. Cụ thể như việc, một đứa con, khi bố mẹ còn sống khi không lo chăm sóc, khi các cụ mất, tâm linh sợ và cầu mong sự yên ổn đã làm người con đó mua sắm nhiều thứ bằng đồ mã để cúng cho người đã khuất với mong cầu họ no đủ sung sướng mà không quay về quấy phá cuôc sống của mình. Một điều nữa là những ông thầy cúng, thầy đồng, lợi dụng vào tâm linh, cái mà người ta không thể kiểm soát, đã bắt đệ tử, tín đồ mua thật nhiều đồ mã, sắm nhiều đồ lễ để cầu cúng, đây là một điều đáng chê trách.

Trừ một số ít người quá cuồng tín, còn lại phần lớn người dân ta đều biết rằng, đồ mã không thể thành thật qua sự trú nguyện và nghi lễ cầu cúng của mấy ông thầy cúng, mà người quá cố cũng khó nhận được (nếu người chết nhận được thật thì ai dám bày biện cỗ bàn cúng giỗ). Nhưng để làm yên lòng người còn sống và tránh những điều (không thể ngờ trước) có thể xảy ra, nên tốt nhất cứ thực hiện theo sự chỉ dạy của Đức Khổng Tử là "kính nhi viễn  chi", và cứ làm cho yên tâm.

Trong xã hội hiện đại, người ta chỉ chê trách việc đốt nhiều vàng mã là có lý do thực tế của nó, theo tôi chủ yếu ở hai khía cạnh:

Thứ nhất về kinh tế, làm tốn kém của người dân (người ta vẫn nói là đốt tiền). Điều này là có thực, nhưng chỉ hãn hữu với những cuộc lễ làm quá nhiều đồ mã mà điều kiện kinh thế thí chủ không đảm bảo được. Còn bình thường, mỗi người vào chùa ngày rằm, mồng một, hoặc cúng giỗ người thân, có mua một chút ít đồ mã, thì dù có đắt mấy cũng chỉ là một số tiền có thể chấp nhận được (mà số này chiếm phần lớn). Việc tiêu tốn này không thể so sánh được với việc bỏ tiền xa xỉ bia bọt, hát hò, quán xá... của một bộ phận không nhỏ trong xã hội ta hiện nay.

Thứ hai là môi trường, việc đốt vàng mã quá nhiều tập trung vào những ngày lễ, tết, ngày đầu và giữa tháng âm lịch tại đình, đền, chùa, miếu, phủ, nhà dân và các cơ sở thờ tự khác đã thải vào không khí một lượng CO2 lớn, là tác nhân làm ảnh hưởng đến sự trong lành của không khí, nhất là khu đô thị và làm ảnh hưởng đến môi trường. Nhưng nếu mang so sánh khí CO2 do đốt vàng mã sinh ra với việc thải khí của các phương tiện giao thông, nhà máy, khu công nghiệp không đảm bảo tiêu chuẩn về môi trường thì chẳng thấm vào đâu.

Tuy nhiên, bất kể những ý kiến chủ quan về mặt tích cực và tiêu cực về đồ vàng mã và hành vi đốt vàng mã của chúng ta, vàng mã sẽ vẫn còn tồn tại chừng nào con người còn có tâm linh, và chừng nào con người ta còn biết thờ cúng thần thánh, tổ tiên. Tuy nhiên, dùng ít là tốt, còn dùng quá nhiều và lợi dụng vào vàng mã là điều cần phải phê phán./.

Yên Sơn

Đồ vàng mã trong đời sống tín ngưỡng xã hộiNguồn gốc của vàng mã Hiện nay, đồ vàng mã được sử dụng phổ biến trong đời sống tín ngưỡng của cư dân một số nước phương Đông, đặc biệt là Việt Nam và Trung Qu ốc . Đồ mã xuất hiện đầu tiên tại Trung Quốc. N gười Trung Hoa cổ đại quan niệm, một người
Share on Facebook   Share on Twitter Share on Google Share on Buzz        Quay lại   Gửi đi   In trang này   Về đầu trang
Cà Mau: Đồng bào các tôn giáo đoàn kết, thực hiện tốt công tác đạo sự, tuân thủ pháp luật
Phú Nhai mùa Noel về
Người thương binh, giáo dân làm kinh tế giỏi
Thánh tịnh Ngọc Sơn Quang, dấu ấn lịch sử trong truyền thống yêu nước của Cao đài Tiên Thiên
Một số đóng góp của người Công giáo Việt Nam trong các lĩnh vực y tế, giáo dục và từ thiện nhân đạo
Tòa Giám mục Đà Nẵng tích cực tham gia chương trình an sinh xã hội của thành phố Đà Nẵng
Tuệ Tĩnh đường Hải Đức: Nơi chăm sóc sức khỏe cho người nghèo
Tấm lòng Đại đức Thích Minh Bửu với bà con vùng lũ
Long An, Đồng Tháp: Chùa Pháp Bảo, chùa Huyền Trang khám bệnh, trao quà cho bà con vùng lũ
Trung ương Giáo hội Phật Giáo Việt Nam ủng hộ 500 triệu đồng đến Quỹ Khuyến học Việt Nam
Video
Phát huy vai trò của các tôn giáo trong việc bảo vệ môi trường ở Việt Nam
Toàn văn bài phát biểu của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tại cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc tôn giáo có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Hình ảnh
Hình ảnh khai mạc Đại hội Giới trẻ Giáo tỉnh Hà Nội lần thứ XVII
Hàng chục ngàn người tham dự Lễ hội dừa Bến Tre 2019
Tái hiện Nghi lễ “Lẩu Then” của đồng bào dân tộc Tày
Audio
Ông Bùi Thanh Hà, Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ trao đổi về vấn đề dâng sao giải hạn đang diễn ra tại một số chùa
Phỏng vấn Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Cần Thơ về công tác tuyên truyền, phổ biến Luật tín ngưỡng, tôn giáo và Nghị định 162/2017/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật tín ngưỡng, tôn giáo tại địa phương


BAN TÔN GIÁO CHÍNH PHỦ

Đường Dương Đình Nghệ, P. Yên Hòa,Q. Cầu Giấy - Hà Nội
Điện thoại: 0243 8 248 673 . Fax: 08041313
Email: bantongiaocp@chinhphu.vn

Đơn vị quản lý: Trung tâm Thông tin,
Ban Tôn giáo Chính phủ

Email:ttttbantongiao@chinhphu.vn