Tìm kiếm  Tìm kiếm nâng cao
Ngày 17/08/2019 06:18 PM
Ấn phẩm sách
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 8/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 7/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 6/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 5/2019
Thăm dò ý kiến
Bạn theo đạo nào ?















Chọn    Xem KQ
Xung đột sắc tộc, tôn giáo trong mối quan hệ quốc tế

Cuộc đại khủng hoảng di cư ở châu Âu đang làm cho sự rạn nứt sâu sắc bên trong thế giới phương Tây với những lời chỉ trích về hình ảnh “hai châu Âu”: Một bên giang tay ra chào đón và một bên đóng cửa biên giới với hàng rào dây thép gai và dày đặc cảnh sát để cấm đoán, ngăn chặn dòng người tị nạn.

Sự xung đột bên trong các nền văn minh phương Tây này là hết sức hệ trọng trước tình hình một phần của thế giới đang chìm trong bất ổn. Những vụ nước Pháp bị tấn công trong năm 2015 là ví dụ. Ngày 7/1/2015, Văn phòng Tạp chí Charlie Hebdo bị hai tay súng xông vào tấn công, sát hại 11 người, trong đó có 10 người bị giết theo kiểu hành quyết vì đăng tải nhiều tranh biếm về nhà Tiên tri đạo Hồi Mohammed. Một loạt vụ khủng bố đẫm máu với hàng loạt vụ xả súng và nổ xảy ra vào lúc 21h20, ngày 13/11/2015 tại thủ đô Paris của Pháp làm 128 người thiệt mạng tại nhà hàng, sân vận động quốc gia Stade de France, nhà hát Bataclan. Chúng ta hãy nhìn lại một cách khái quát về quá khứ để hiểu thêm phần nào về sự liên quan đến tình hình phức tạp hiện nay.

Sau khi kết thúc Chiến tranh lạnh, thế giới tưởng rằng mối quan hệ quốc tế ngày càng ấm lên! Thực tế không phải như vậy. Những mâu thuẫn chính trị gay gắt và xung đột, chiến tranh sắc tộc, tôn giáo đang gây ra không chỉ là những nỗi lo mà còn là những thảm họa cho nhân loại. Sắc tộc, tôn giáo cũng ngày càng trở thành nhân tố quan trọng ảnh hưởng không nhỏ đến quan hệ quốc tế. Những cuộc xung đột trong một số quốc gia, khu vực tăng lên; một số lực lượng cực đoan tiến hành chính sách khủng bố, đe dọa nền hòa bình và ổn định ở khu vực và quốc tế.

Xung đột sắc tộc, tôn giáo bùng nổ căng thẳng, phức tạp có nguyên nhân lịch sử và hiện tại. Đó là kết quả tích tụ từ lâu của những mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo trong lịch sử từ sự bành trướng, chinh phục của chủ nghĩa đế quốc, thực dân và vấn đề di cư,… và sau này các mâu thuẫn có điều kiện nảy sinh, phát triển. Trong âm mưu xâu xé thuộc địa, phân chia lợi ích của các nước phương Tây từ những thế kỷ trước, các nước này chỉ chú ý đến phân chia phạm vi thế lực trên cơ sở đấu tranh, thỏa hiệp giữa các nước này với nhau, làm cho tình hình sắc tộc, tôn giáo trở nên phức tạp. Một vấn đề đáng quan tâm là mâu thuẫn, xung đột do quá trình phân chia lợi ích và tranh giành quyền lực trong lịch sử phát triển chung ở các quốc gia dân tộc theo các tôn giáo khác nhau hoặc các dân tộc theo cùng một tôn giáo nhưng thuộc các phái khác nhau. Chẳng hạn, người Do Thái và người Ả rập ở khu vực Trung Đông đều liên quan đến Thánh địa Jerusalem và chính điều đó đã trở thành nguyên nhân lịch sử của sự xung đột và chiến tranh giữa hai dân tộc. Xung đột và chiến tranh giữa Iran và Iraq cũng không nằm ngoài mâu thuẫn dân tộc và tranh giành quyền lực tôn giáo, hai dân tộc cùng có tín ngưỡng chung là Hồi giáo nhưng thuộc hai dòng khác nhau: Sunni và Shii’te… Do đó, việc xem xét vấn đề xung đột liên quan đến sắc tộc, tôn giáo hiện tại không thể không chú ý đến việc “giải mã” các nhân tố lịch sử.

Ảnh hưởng trong quan hệ sắc tộc, tôn giáo cũng như tình trạng phân chia lợi ích không đồng đều trong bối cảnh toàn cầu hóa là nguyên nhân trực tiếp làm tăng thêm mâu thuẫn. Sự ảnh hưởng lẫn nhau giữa các nền văn minh, giữa các tôn giáo và giá trị khác nhau đã đem lại nhiều cơ hội giao lưu, nhưng cũng làm cho họ thấy được sự khác biệt liên quan đến địa vị của các nước và các dân tộc. Một số dân tộc yếu thế không muốn nền văn hóa truyền thống và bản sắc dân tộc của mình từng bước đi đến tiêu vong, mà muốn duy trì bản sắc vốn có và phù hợp với tình hình phát triển của dân tộc mình. Trong bối cảnh đó, sự đồng cảm dân tộc và thừa nhận về tôn giáo trở thành công cụ hữu hiệu để nâng cao ý thức và bảo vệ lợi ích dân tộc. Đồng thời, để bảo vệ và mở rộng lợi ích của mình, xung đột giữa các dân tộc, tôn giáo đã xảy ra ngày càng nhiều và dẫn đến những cuộc chiến tranh giữa các phe nhóm, quốc gia.

Trong khi đó, sự can thiệp của nước ngoài khiến cho vấn đề sắc tộc, tôn giáo không ngừng nóng lên và diễn biến theo chiều hướng gay gắt, phức tạp. Hầu như trong những cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo thường có bóng dáng can thiệp từ bên ngoài. Vì thế, vấn đề sắc tộc, tôn giáo nảy sinh trong nội bộ một số quốc gia, sự can thiệp của nước ngoài, nhất là các nước lớn làm cho tình hình ở các quốc gia này vượt ra ngoài tầm kiểm soát, như ở khu vực Trung Đông, Bắc Phi,… hiện nay. Tuy không thể nói là sự can thiệp của nước ngoài là nguyên nhân duy nhất khiến cho vấn đề sắc tộc, tôn giáo nóng lên, nhưng nếu không có sự ủng hộ và can thiệp từ bên ngoài thì tình hình sẽ không thể quá nghiêm trọng như hiện nay đến mức đe dọa sự ổn định và phát triển của cả thế giới.

Có thể chia vấn đề sắc tộc, tôn giáo thành một số loại hình chủ yếu sau: Một là, đấu tranh giữa các dân tộc cùng một tôn giáo nhưng theo các dòng/giáo phái khác nhau, như: hai nước đều theo Hồi giáo nhưng Iraq theo dòng Sunni, còn Iran theo dòng Shi’ite và dân tộc chính ở Iraq là người Ả rập nhưng dân tộc chính ở Iran là người Péc - xích. Trong lịch sử, giữa người Ả rập và người Péc - xích đã nhiều lần xảy ra chiến tranh, thù hận giữa hai dân tộc tích tụ sâu sắc, nhất là tranh chấp về mặt tôn giáo đã trở thành một trong những nhân tố chủ yếu dẫn đến xung đột; Hai là, vấn đề thống nhất dân tộc của các dân tộc không phụ thuộc đường biên giới quốc gia như người Kurd. Đây là một dân tộc lớn thứ tư ở Trung Đông sau các dân tộc Ả rập, Thổ Nhĩ Kỳ và Péc - xích. Trong lịch sử dân tộc mình, người Kurd đã nhiều lần bị các dân tộc khác xâm lược và thống trị nên chưa bao giờ xây dựng thành một quốc gia - dân tộc Kurd độc lập, hiện đang phân bố chủ yếu ở một số khu vực như: Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ, phía Tây Iran, phía Bắc Iraq, Đông Bắc Syria và Kavkaz. Đòi hỏi thành lập một quốc gia độc lập của người Kurd ngày càng cao thì lại càng khó khăn cho các nước liên quan với sự ủng hộ mức độ khác nhau của mỗi nước vì mục đích riêng của mình. Đầu những năm 90, người Kurd ở Iraq đã phát động khởi nghĩa vũ trang qui mô lớn và đã kiểm soát được một số thành phố, thị trấn ở quốc gia này. Sau đó, Chính phủ Iraq đã phản công, dẫn đến tình trạng hơn 2 triệu người Kurd phải đi nơi khác lánh nạn. Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ vừa tiễu trừ lực lượng du kích thuộc Đảng Công nhân người Kurd ly khai, vừa gây sức ép đối với một số nước đã ủng hộ Đảng này. Chính phủ Iran và Syria kiên quyết chống lại việc thành lập một nhà nước Kurdistan độc lập và áp dụng chính sách áp bức hà khắc đối với cuộc đấu tranh của người Kurd. Vì vậy, đến nay người Kurd vẫn là vấn đề lớn đối với các nước liên quan; Ba là, phong trào thống nhất tôn giáo xuyên quốc gia mà đại biểu của phong trào này là chủ nghĩa Hồi giáo với chủ trương thông qua khôi phục hoặc xây dựng lại chế độ Khalifah (Giáo chủ) để chấn hưng thời đại hoàng kim của Hồi giáo và thành lập một quốc gia Hồi giáo thống nhất. Sau khi Liên Xô tan rã, chủ nghĩa Hồi giáo đã phát triển mạnh ở khu vực Trung Đông, xuất hiện một số đảng phái mang đậm màu sắc của Chủ nghĩa Hồi giáo. Ngoài ra, còn có những vấn đề khác như: Mâu thuẫn và xung đột giữa các dân tộc có nguồn gốc giống nhau nhưng có tôn giáo khác nhau hay sự đấu tranh giữa các dân tộc và tôn giáo khác nhau được thể hiện rõ trong quá trình xung đột giữa những người Ả rập theo Hồi giáo và người Israel theo Do Thái giáo;…

Thực tế cho thấy, vấn đề sắc tộc và tôn giáo có sự kết hợp với nhau rất chặt chẽ, có ảnh hưởng lớn trên vũ đài chính trị thế giới và ở mỗi nước. Đây hoàn toàn không phải là một sự ngẫu nhiên vì giữa dân tộc và tôn giáo vốn tồn tại rất nhiều mối liên hệ. Tôn giáo có vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa - xã hội của mỗi dân tộc, thậm chí còn trở thành đặc trưng nổi bật nhất và là một bộ phận quan trọng của một dân tộc. Hơn nữa, sự khác biệt về tôn giáo thường là cơ bản, lâu dài và có tính chất quyết định. Sự khác biệt về tôn giáo còn sâu sắc hơn những khác biệt mang tính sắc tộc và giai cấp. Vì thế, rất dễ hiểu ở nhiều quốc gia, khu vực trên thế giới, nó đã tạo thành yếu tố cơ bản trong hệ thống quan điểm giá trị của một xã hội. Mối quan hệ giữa tôn giáo và dân tộc rất chặt chẽ nên khi mối quan hệ này phát sinh hay phát triển thì không thể coi thường trong đời sống chính trị - xã hội của dân tộc và quan hệ đối ngoại của dân tộc đó. Sự phản ứng về tình hình kinh tế, chính trị, xã hội đều là nguyên nhân cơ bản nhất dẫn đến mâu thuẫn tôn giáo và dân tộc. Trong những nguyên nhân đó, sự khác biệt và đối lập về tôn giáo làm cho ranh giới giữa các dân tộc rõ ràng hơn và làm tăng mâu thuẫn giữa các dân tộc.

Qua đó, có thể thấy vấn đề dân tộc, tôn giáo có mấy đặc điểm chủ yếu đáng quan tâm: Một là, sự phân bố về dân tộc, tôn giáo thường diễn ra ở phạm vi rộng, gây những khó khăn phức tạp cho nhiều quốc gia, như khu vực Trung Đông, Bắc Phi, Nam Á, Trung Á, Trung Quốc, Nga, Mỹ, một số nước châu Âu,… Hai là, vấn đề dân tộc, tôn giáo thường xuất hiện với “bức tranh” ly khai, trở thành khó khăn lớn cho rất nhiều quốc gia, khu vực với tính nghiêm trọng của nó. Lực lượng ly khai trong dân tộc, tôn giáo luôn “biến thành ngọn cờ” tạo nên sự đối kháng với nhà nước ở quốc gia đó với chiêu bài chỉ có tách ra khỏi quốc gia đang chịu sự quản lý để thành lập nhà nước riêng thì “lợi ích dân tộc” mới được đảm bảo, trong đó ý thức tôn giáo đóng vai trò quan trọng và trở thành thứ vũ khí có sức mạnh để tập hợp tín đồ cùng đối đầu với nhà nước. Chủ nghĩa ly khai dân tộc lấy tôn giáo làm cơ sở quan trọng để được thừa nhận, lấy việc xây dựng quốc gia độc lập của dân tộc mình làm mục tiêu đã ngày càng có ảnh hưởng rộng rãi. Ba là, vấn đề xung đột sắc tộc, tôn giáo tất nhiên không phải là tất cả, nhưng thường mang yếu tố bạo lực, khủng bố, nhất là từ khi Nhà nước Hồi giáo tự xưng ra đời. Vấn đề này được thể hiện rất rõ trong các cuộc xung đột ở nhiều nước, khu vực trước đây và hiện nay. Khu vực Trung Đông thường xuyên xảy ra khủng bố gây tổn thất nghiêm trọng về người và của, làm cho cuộc sống của người dân luôn bị đe dọa là một minh chứng.

Vấn đề dân tộc, tôn giáo có khuynh hướng bạo lực và khủng bố mạnh mẽ gắn liền với tầm quan trọng của tôn giáo trong lịch sử phát triển của nhiều dân tộc. Không thể coi nhẹ ảnh hưởng của tình cảm tôn giáo trong khi xử lý quan hệ dân tộc. Trong bối cảnh hiện nay, cạnh tranh giữa các tôn giáo dễ dẫn đến thù hận và đối địch trong quan hệ quốc tế, đồng thời các hình thức xung đột mang tính chất tôn giáo thường “loại bỏ khả năng thỏa hiệp, chung sống hoặc tìm kiếm lập trường chung giải quyết tranh chấp”, khiến cho việc giải quyết vấn đề dân tộc, tôn giáo hết sức khó khăn, trái lại còn rất dễ xảy ra xung đột bằng phương thức khủng bố.

Vấn đề dân tộc, tôn giáo không chỉ khiến cho ổn định khu vực bị đe dọa mà còn gây căng thẳng trong quan hệ quốc tế. Điều đáng quan tâm là phía sau mỗi cuộc xung đột dân tộc, tôn giáo đều có sự đụng độ giữa nhiều thế lực. Xuất phát từ lợi ích của mình, các nước và các nhóm nước đều ủng hộ các nhóm dân tộc, tôn giáo khác nhau. Thực tế này không chỉ khiến cho vấn đề dân tộc, tôn giáo trở nên phức tạp mà còn khiến quan hệ giữa các quốc gia ngày càng căng thẳng hơn. Chẳng hạn vấn đề người Kurd như đã nói ở trên trở thành một loại công cụ để các nước liên quan tranh giành lợi ích và làm cho quan hệ quốc tế liên tục xấu đi. Thổ Nhĩ Kỳ chỉ trích mạnh mẽ việc Syria chứa chấp lãnh đạo Đảng Công nhân người Kurd và ủng hộ các hoạt động vũ trang của Đảng này. Xuất phát từ lợi ích của mình, Iran và Iraq đã ủng hộ các hoạt động chống chính phủ của người Kurd ở nước đối phương, làm cho mâu thuẫn và xung đột vốn đã tồn tại từ lâu ở cả hai nước trở nên khó giải quyết hơn. Giữa Thổ Nhĩ Kỳ và hai nước cũng xảy ra nhiều va chạm về vấn đề người Kurd…

Tuy nhiên, việc giải quyết tình hình trên là nhiệm vụ hết sức khó khăn, không chỉ do tính chất phức tạp của bản thân vấn đề dân tộc, tôn giáo mà còn vì phía sau vấn đề dân tộc, tôn giáo ở nhiều nước và khu vực còn có sự ủng hộ và can dự của một số nước lớn. Vì thế, việc giải quyết vấn đề này không chỉ đòi hỏi lòng khoan dung và hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, tôn giáo mà còn đòi hỏi nỗ lực chung của các nước liên quan, thậm chí của cả thế giới. Vấn đề dân tộc, tôn giáo không những liên quan đến lợi ích thiết thực của các quốc gia, dân tộc mà còn liên quan đến sự phát triển, ổn định của nhân loại và nền hòa bình bền vững trên thế giới./.

Đặng Tài Tính

Xung đột sắc tộc, tôn giáo trong mối quan hệ quốc tếSự xung đột bên trong các nền văn minh phương Tây này là hết sức hệ trọng trước tình hình một phần của thế giới đang chìm trong bất ổn. Những vụ nước Pháp bị tấn công trong năm 2015 là ví dụ. Ngày 7/1/2015, Văn phòng Tạp chí Charlie Hebdo bị hai tay súng xông
Share on Facebook   Share on Twitter Share on Google Share on Buzz        Quay lại   Gửi đi   In trang này   Về đầu trang
Phật giáo với việc ngăn ngừa chiến tranh và xây dựng thế giới hòa bình an lạc
Xây dựng Luật Tín ngưỡng, tôn giáo đáp ứng yêu cầu thực tiễn
Sự xung đột giữa các nền văn minh phương Tây
Cần quan tâm và coi trọng yếu tố tín ngưỡng và tâm linh trong quy hoạch xây dựng nông thôn mới
Góp ý vào bản Dự thảo văn kiện Đại hội XII: Cần chuẩn xác hơn và đầy đủ hơn khái niệm đại đoàn kết toàn dân tộc, dân chủ Xã hội chủ nghĩa
Báo cáo về tự do tôn giáo ở Việt Nam chỉ làm ảnh hưởng đến quan hệ Việt - Mỹ
Chấm dứt luận điệu thiếu thiện chí về tự do tôn giáo ở Việt Nam
Phong trào thi đua “Dân vận khéo” của ngành Dân vận trong 5 năm (2011-2015)
Giải quyết vấn đề tôn giáo trong sức mạnh đại đoàn kết dân tộc
Các vấn đề Giáo hoàng Francis quan tâm hàng đầu
Video
Toàn văn bài phát biểu của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tại cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc tôn giáo có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Bài phát biểu của Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ Vũ Chiến Thắng tại cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Hình ảnh
Hình ảnh Cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc các tôn giáo có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Hình ảnh các hoạt động của chức sắc, chức việc tham dự cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ tại Đà Nẵng
Lễ hội Obon – Lễ Vu Lan của người Nhật Bản
Audio
Ông Bùi Thanh Hà, Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ trao đổi về vấn đề dâng sao giải hạn đang diễn ra tại một số chùa
Phỏng vấn Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Cần Thơ về công tác tuyên truyền, phổ biến Luật tín ngưỡng, tôn giáo và Nghị định 162/2017/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật tín ngưỡng, tôn giáo tại địa phương


BAN TÔN GIÁO CHÍNH PHỦ

Đường Dương Đình Nghệ, P. Yên Hòa,Q. Cầu Giấy - Hà Nội
Điện thoại: 0243 8 248 673 . Fax: 08041313
Email: bantongiaocp@chinhphu.vn



Người chịu trách nhiệm chính: TS.Bùi Thanh Hà 
Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ

Đơn vị quản lý: Trung tâm Thông tin,
Ban Tôn giáo Chính phủ

Email:ttttbantongiao@chinhphu.vn