Tìm kiếm  Tìm kiếm nâng cao
Ngày 19/08/2019 08:54 AM
Ấn phẩm sách
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 8/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 7/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 6/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 5/2019
Thăm dò ý kiến
Bạn theo đạo nào ?















Chọn    Xem KQ
Ý nghĩa văn hóa của ngày lễ Vu Lan và một số vấn đề đặt ra hiện nay
Việc nhớ về bậc sinh thành và cài lên ngực bông hoa cao quý là thể hiện tình cảm đẹp nhất, là chữ Hiếu mà con cái muốn gửi đến bậc sinh thành

Tháng Bảy âm lịch hàng năm là mùa Vu lan cùng với ngày Rằm xá tội vong nhân. Lễ Vu lan là một lễ của Phật giáo, có vai trò hết sức quan trọng, nó thể hiện ân cha mẹ, vốn là ân đầu tiên trong “tứ đại trọng ân” của nhà Phật.Vu lan được đọc theo âm tiếng PaLi chữ Ulambana có nghĩa là “cứu đảo huyền”, “cứu nạn treo ngược”, “cứu vớt những oan hồn bị treo ngược dưới địa ngục”. Vu lan còn gọi là mùa báo hiếu, là dịp để mọi người cầu nguyện cho cha mẹ đã mất vãng sanh cực lạc, còn người còn cha mẹ thì thực hành sống yêu thương cha mẹ mình hơn.

Lịch sử lễ Vu lan gắn liền với câu chuyện về Tôn Giả Mục Kiền Liên đại hiếu cứu mẹ mình là bà Thành Đề đã qua đời, ra khỏi kiếp ngạ quỷ. Để làm được điều này, Mục Kiền Liên đã tìm đến Đức Phật và được Phật dạy: Dù ông thần thông quảng đại đến đâu cũng không đủ sức cứu mẹ, chỉ một cách nhờ hợp lực của chư tăng khắp mười phương mới mong giải cứu được. Ngày rằm thảng bảy là ngày thích hợp để cung thỉnh chư tăng, hãy sắm sửa lễ cúng vào ngày đó. Làm theo lời Phật, mẹ của Mục Kiền Liên đã được giải thoát. Phật cũng dạy rằng: chúng sinh ai muốn báo hiếu cho cha mẹ cũng theo cách này (Vu lan Bồn Pháp). Từ đó có truyền thống cúng ngày rằm tháng Bảy. Người ta tin rằng lễ cúng này nhằm giải thoát khỏi khổ đau cho thân quyến bảy đời của người cúng. Sự kết hợp giữa giáo lý từ bi và truyền thống thờ cúng tổ tiên đã trở thành yếu tố chính cho lễ thờ cúng này được lưu truyền đến ngày nay.

Mùa Vu lan báo hiếu có ý nghĩa tâm linh, đạo đức và ý nghĩa xã hội sâu sắc, mang tính phổ quát. Bởi văn hóa xã hội và văn hóa tôn giáo đều gặp nhau ở việc coi trọng công ơn của các thế hệ trước, của các bậc sinh thành. Ân cha mẹ ở đây không chỉ là người sinh thành ra mình mà còn hiểu là ân chúng sinh. Vì khi còn tại thế, Đức Phật một lần trên đường đi thuyết pháp gắp một đống xương khô đã quỳ xuống bái và giải thích cho các đệ tử biết đâu người này kiếp trước là cha mẹ ta.

Có thể thấy bản chất văn hoa của lễ Vu lan không chỉ dừng lại ở việc cúng lễ, mà còn trọng tâm hướng đến việc cúng dường Tam Bảo, làm các điều thiện và thỉnh các vị chánh tăng để lập dàn tế độ liệt sỹ, gia tiên và chúng sinh. Còn lễ Xá tội vong nhân truyền thống của dân tộc Việt Nam gắn với tục cúng cháo, hoa quả … cho các cô hồn. Người Việt trong truyền thống cho rằng ngày 15/7 âm lịch là ngày “mở cửa ngục” để các cô hồn nhận đồ cúng tế nên được gọi là ngày xóa tội vong nhân. Khi thực hiện lễ này, người Việt cũng nhân đó là lễ cầu siêu cho gia tiên tiền tổ và gửi biếu chút vàng mã cho chân linh gia tiên nhằm thể hiện sự hiếu thảo của con cháu đối với các bậc sinh thành.

Như vậy do sự liên quan khá hữu cơ về nội dung, Lễ Vu lan và lễ Xá tội vong nhân được người Việt có xu hướng nhận thức và thực hành làm một. Điều đó thể hiện sự tiếp biến lẫn nhau của hai loại lễ này, cũng phù hợp với điều kiện nhiều mặt của xã hội hiện đại và đều cùng hướng đến mục đích văn hóa có tính nhân văn sâu sắc của người Việt là : Ăn quả nhớ kẻ trồng cây, uống nước nhớ nguồn, thương người như thể thương thân.

Lễ Vu lan ở nước ta từ trước đến nay bao giờ cũng phải cúng ở chùa trước, sau mới đến cúng tại gia. Tại gia đình thường cúng hai mâm: Mâm cúng tổ tiên tại bàn thờ tổ tiên, và cúng chúng sinh ở sân trước nhà, thời gian cúng có thể là vào buổi sáng, trưa hoặc chiều. Mâm cúng tổ tiên thường là một là một mâm cỗ mặn, có tiền vàng và cả những vật dụng dành cho người cõi âm làm bằng giấy(đồ mã) như quần áo, giày dép…

Mâm cúng chúng sinh lễ vật là quần áo chúng sinh với nhiều màu sắc, các loại bỏng ngô,chè lam, kẹp vừng, kẹo dồi, bánh quế, cháo, tiền vàng, cốc nước lã hoặc rượu (có thể là nước ngọt, bia), cốc gạo trộn lẫn với muối (được rắc ra bốn phương tám hướng sau khi cúng xong), ngô, khoai lang luộc, cháo hoa… và những lễ vật khác dành cho cô hồn. Tất cả đều có mục đích báo hiếu, nhớ ơn, biếu tặng và chia sẻ, thương cảm với người cõi âm.

Tuy nhiên quá trình thực hiện nghi lễ Vu lan đều xuất hiện hai mặt tích cực và tiêu cực. Ở đây chúng tôi xin đề cập đến một số vấn đề đặt ra:

Xung quanh tục đốt vàng mã

Thực chất, tục đốt vàng mã xuất phát từ những ý nghĩa tốt đẹp, đó là: sự lo sợ người thân sẽ bị đói lạnh và mong họ đầy đủ như mình; gián tiếp tạo nên hay khuyến khích phẩm chất nhớ ơn, biết ơn trong gia đình;  hướng đến những ứng xử nhân quả trong việc thờ cúng tổ tiên; biết lo nghĩ đến đói khổ của người khác, cho dù đã khuất bóng, không kể thân sơ, làm tăng trưởng lòng từ bi hỉ xả.

Song gần đây, tệ nạn rất lãng phí là người ta làm đồ mã gồm cả tivi, tủ lạnh, máy giặt, ngựa, phương tiện giao thông, mũ képi, người giúp việc, thậm chí cả nhà cao tầng, quạt điện, điều hòa, di động, iphone… mà để sắm được tương đối thôi cũng mất vài triệu đến vài chục triệu.

Dịch vụ hàng mã vì thế cũng rất phát đạt mà không kiểm soát nổi. Nó dẫn đến những thay đổi căn bản trong hành vi cầu cúng, giống như một cách để đổi chác danh lợi với thánh thần, với người đã khuất. Trong khi đó bản chất của sự thờ cúng dưới góc độ văn hóa là một hình thức trả ơn, là đạo lý. Cúng đốt như thế nào là tùy theo tấm lòng, tâm lý và động cơ của mỗi người. Tưởng nhớ đến người quá cố, điều quan trọng nhất là phải có cái tâm đã tạo, cái tâm thành thực và có vậy mới là văn hóa; ngược lại nếu cái tâm vị kỷ, bằng sự phô trương cúng lễ để cầu mong sự phù hộ độ trì một cách phù phiếm thì lại không văn hóa.

Như vậy, văn hóa tôn giáo, tín ngưỡng luôn có một sự giới hạn cần thiết, nếu trong ngưỡng là văn hóa, còn vượt ngưỡng là không văn hóa. Hình ảnh người hóa vàng mã vừa đốt vừa thủ thỉ với người đã khuất, rồi lại không quên mua thêm một ít để đốt cho những người không ai thờ cúng, không nơi nương tựa đã thực sự là nét nhân văn. Nhưng việc mua sắm đủ thứ đồ mã, như nhà cửa, xe cộ, máy bay, người hầu là rất tốn kém, phô trương,  khác hẳn với việc mua một vài mảnh áo, một vài thoi vàng để đốt cho người đã khuất, với một tấm lòng thành.

Hai là liên quan trực tiếp đến việc báo hiếu là việc làm giỗ

Việc cúng giỗ cha mẹ, ông bà tổ tiên đã qua đời là một việc làm truyền thống, đượm nét văn hóa tín ngưỡng, tôn giáo của người Việt Nam. Việc cúng giỗ này tất nhiên không chỉ hoàn toàn theo nghi lễ của Phật giáo, mà rất đa dạng ở mỗi tín ngưỡng tôn giáo khác nhau. ở đây chỉ đề cập đến phương diện báo hiếu của Vu Lan và ở yếu tố cốt lõi của văn hóa là cái tâm hiếu.

Về việc này hiện nay, không ít người đã chuyển hướng mục đích, từ chủ yếu là báo hiếu sang mục đích cỗ bàn phô trương ảnh hưởng, danh vọng, quyền lực thế tục. người ta còn biết, có người đã làm đám giỗ linh đình, nhưng khi bố mẹ, ông bà mình còn sống thì lại đối xử không tử tế. Tình trạng này có anh hưởng xấu không nhỏ đối với xã hội là đề cao danh vọng, quyền lực, trục lợi theo kiểu kinh tế thị trường, còn trong gia đình, họ hàng cũng bị chia rẽ, xáo trộn. Nó đã làm gia tăng sự phân hóa xã hội, vậy việc cúng giỗ đâu còn giá trị văn hóa tín ngưỡng, tôn giáo nữa.

Ba là vấn đề xây đắp mộ người quá cố

Việc chôn cất và xây lắp mộ người chết từ bao đời nay đã trở thành yếu tố văn hóa tín ngưỡng, nói lên trình độ văn hóa của mỗi thời kỳ lịch sử khác nhau. Song ở đây, điều đáng nói là, ở Việt Nam nay đã có nơi, có nhiều người xây mộ to như căn nhà thật, rất lãng phí, thậm chí có không ít nghĩa trang được “xếp hạng” thuộc diện “đô thị hóa nghĩa trang”. Có địa phương, mặc dù đã xây dựng hương ước thôn – làng với các quy định khá chặt chẽ về việc này, từ kích thước cho đến kiểu dáng ngôi mộ, song vẫn bị một số người vượt qua.

Tình trạng này thường không được chấp nhận, do trái với văn hóa cộng đồng và văn hóa tín ngưỡng tôn giáo.

Để phát huy những giá trị tích cực của văn hóa tín ngưỡng tôn giáo, đồng thời hạn chế những tiêu cực nảy sinh trong quan niệm và thực hành lễ  Vu lan cần thiết phải phát huy đến cao độ về sự “ tác động trở lại” của tín ngưỡng, tôn giáo. Đừng bao giờ xem tín ngưỡng, tôn giáo thụ động, mà luôn luôn có sự tác động trở lại vô cùng to lớn đối với cơ sở sinh ra nó. Hơn nữa, nên chú ý là đối với người có tín ngưỡng , tôn giáo nước ta, thường là chiến đa số trong dân số, với họ sự tác động đó của tín ngưỡng tôn giáo có một ý nghĩa nhất định.

Việc tuyên truyền, giáo dục cho nhân dân về vai trò văn hóa tín ngưỡng, tôn giáo nói chung trong đó có gía trị văn hóa lễ Vu lan là rất cần thiết. Sự tuyên truyền này cần chú ý tới sự đa dạng của các quan niệm và nghi lễ báo hiếu, nhớ công ơn đối với cha mẹ, tổ tiên của đồng bào các dân tộc và của cộng đồng tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau. Và chỉ như thế mới là khách quan, là đúng với chính sách, pháp luật về bình đẳng giữa các tôn giáo ở Việt Nam, đồng thời cũng đúng quan điểm: nền văn hóa Việt Nam là thống nhất nhưng trong sự đa dạng văn hóa các dân tộc (mà không thể có duy nhất một loại, một kiểu), do đó mới đảm bảo được đoàn kết các tôn giáo, dân tộc.

Vu Lan là một nội dung sinh hoạt của Phật giáo thấm đượm những giá trị văn hóa truyền thống của các nước, các dân tộc có ảnh hưởng lớn từ Phật giáo. Ở Việt Nam, Vu Lan được tiếp biến với tín ngưỡng, văn hóa bản địa đến độ sâu sắc và sáng tạo. Chúng ta cần gìn giữ và phát huy mặt tích cực của lễ này, cũng như ý nghĩa giáo dục cao cả của văn hoá Phật giáo trong tiến trình hình thành và phát triển bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam. Nhân mùa báo hiếu chúng ta cũng nhận thức lại những ý nghĩa đúng đắn của ngày lễ Vu Lan để có những hành động thiết thực hơn, tích cực hơn cho gia đình và cho xã hội./.

HDT

Ý nghĩa văn hóa của ngày lễ Vu Lan và một số vấn đề đặt ra hiện nayLịch sử lễ Vu lan gắn liền với câu chuyện về Tôn Giả Mục Kiền Liên đại hiếu cứu mẹ mình là bà Thành Đề đã qua đời, ra khỏi kiếp ngạ quỷ. Để làm được điều này, Mục Kiền Liên đã tìm đến Đức Phật và được Phật dạy: Dù ông thần thông quảng đại đến đâu cũng không
Share on Facebook   Share on Twitter Share on Google Share on Buzz        Quay lại   Gửi đi   In trang này   Về đầu trang
Tôn giáo trăn trở tìm chỗ đứng trong thế giới hiện đại: Càng giàu, càng bớt tín ngưỡng
Tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh về khoan dung tôn giáo
Soi xung đột Israel - Palestine dưới ba lăng kính
Nga lo sợ về sự nổi dậy của người Hồi giáo
Vấn đề hôn nhân giữa các tín đồ Phật giáo và Islam giáo ở Myanmar
Khủng hoảng tại Iraq: Vùng đất đầy biến động phải chia ba?
Báo chí với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tín ngưỡng, tôn giáo của Hà Nội
Chính sách, pháp luật của Nhà nước Mexico đối với tôn giáo
Niên Trường Hầu Nguyễn Hữu Niên: Vị cai đội Hoàng Sa người tỉnh Thừa Thiên Huế
Hội đồng nhân quyền LHQ thông qua Báo cáo quốc gia UPR của Việt Nam chính là bác bỏ những luận điệu sai trái
Video
Toàn văn bài phát biểu của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tại cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc tôn giáo có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Bài phát biểu của Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ Vũ Chiến Thắng tại cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Hình ảnh
Hình ảnh Cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc các tôn giáo có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Hình ảnh các hoạt động của chức sắc, chức việc tham dự cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ tại Đà Nẵng
Lễ hội Obon – Lễ Vu Lan của người Nhật Bản
Audio
Ông Bùi Thanh Hà, Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ trao đổi về vấn đề dâng sao giải hạn đang diễn ra tại một số chùa
Phỏng vấn Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Cần Thơ về công tác tuyên truyền, phổ biến Luật tín ngưỡng, tôn giáo và Nghị định 162/2017/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật tín ngưỡng, tôn giáo tại địa phương


BAN TÔN GIÁO CHÍNH PHỦ

Đường Dương Đình Nghệ, P. Yên Hòa,Q. Cầu Giấy - Hà Nội
Điện thoại: 0243 8 248 673 . Fax: 08041313
Email: bantongiaocp@chinhphu.vn



Người chịu trách nhiệm chính: TS.Bùi Thanh Hà 
Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ

Đơn vị quản lý: Trung tâm Thông tin,
Ban Tôn giáo Chính phủ

Email:ttttbantongiao@chinhphu.vn