Tìm kiếm  Tìm kiếm nâng cao
Ngày 19/09/2019 07:32 PM
Ấn phẩm sách
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 8/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 7/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 6/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 5/2019
Thăm dò ý kiến
Bạn theo đạo nào ?















Chọn    Xem KQ
Quá trình Islam giáo hóa đời sống chính trị Thổ Nhĩ Kỳ trong thập niên đầu thế kỷ XXI (Phần I)

Thổ Nhĩ Kỳ (Republic of Turkey) là một quốc gia nằm ở vùng Tiểu Á với dân số 65,6 triệu người (năm 2000) chủ yếu theo Islam giáo dòng Sunnite (chiếm tới 80% dân số). Nhà nước Islam giáo Thổ Nhĩ Kỳ hình thành từ thế kỉ VIII, sang thế kỉ XIV - XVI bành trướng thành đế chế Otoman, song suy yếu dần vào cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX.

 

Năm 1908, quốc gia này thành lập chế độ quân chủ lập hiến và đến ngày 29 tháng 10 năm 1923 chế độ cộng hoà được thiết lập([1]).

Hằng năm, vào ngày 19 tháng 5 đất nước Thổ Nhĩ Kỳ tổ chức Ngày tưởng niệm Mustafa Kemal Ataturk, vị Tổng thống đầu tiên của nền cộng hoà, người có sáng kiến chấm dứt vai trò của Islam giáo với tính cách là quốc giáo. Vào ngày này, người dân Thổ Nhĩ Kỳ có thể khẳng định thêm một lần nữa rằng, quốc gia của họ giờ đây đã xa rời những nguyên tắc của chủ nghĩa thế tục mà M.K. Ataturk đã tuyên bố vào năm 1924. Chúng ta đều biết rằng, trong thập kỉ vừa qua, quá trình Islam giáo hoá đất nước Thổ Nhĩ Kỳ đang đặc biệt được đẩy nhanh.

Để hiểu rõ hơn quá trình Islam giáo hóa đời sống chính trị-xã hội Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay, chúng ta hãy quay trở lại tìm hiểu đôi nét về lịch sử thế tục hóa ở đất nước này cùng với cuộc cách mạng mà Mustafa Kemal Ataturk đã tiến hành và kết quả của nó là sự ra đời của một nền cộng hòa thế tục. Theo nhận xét của Ferit Ilsever, Tổng Biên tập kênh truyền hình Ulusal của Thổ Nhĩ Kỳ, lịch sử thế tục hóa của Thổ Nhĩ Kỳ là lịch sử tự do của đất nước này vào thời kỳ đó. Thổ Nhĩ Kỳ chỉ có thể giữ được lòng trung thành của mình đối với chủ nghĩa tục hóa (Laicism-nguyên tắc tách tôn giáo ra khỏi nhà nước) khi tiến hành cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc của các nước Phương Tây, mà trước hết là Hoa Kỳ. Nếu đất nước này đầu hàng chủ nghĩa đế quốc, điều đó có nghĩa là nó sẽ bán mình cho chính quyền của các thế lực phong kiến thâm căn cố đế ở Trung Đông và trở thành điểm dễ bị tổn thương đối với phong trào đang bị suy thoái. Đó là thời điểm vào đầu thế kỷ trước cũng như tình hình hiện nay. Cuộc cách mạng do Mustafa Kemal Ataturk lãnh đạo là cuộc cách mạng dân tộc - dân chủ. Mục đích cuối cùng của cuộc cách mạng này là khắc phục những khuynh hướng xã hội đang bị suy thoái và xây dựng Thổ Nhĩ Kỳ thành một nước tự do, dân chủ. Trong những năm 1920-1930, Thổ Nhĩ Kỳ đã giành thắng lợi trong cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc chống lại đế quốc Anh và đế quốc Pháp, xây dựng nền cộng hòa cách mạng. Chủ nghĩa thế tục (Secularism) là một trong những nguyên lý cơ bản của nền cộng hòa. Theo nguyên lý này, tôn giáo tách khỏi nhà nước và trở thành lĩnh vực tư nhân([2]).

Ferit Ilsever cho rằng, nguyên lý thế tục đã tồn tại ở Thổ Nhĩ Kỳ cho tới năm 1940 trước khi nước này hoàn toàn đi vào quỹ đạo chính trị của Hoa Kỳ khi Chiến tranh Thế giới II kết thúc. Bắt đầu từ đó, nước này đã dần dần ra rời chủ nghĩa tục hóa (Laicism) và tự do. Kẻ đã giáng đòn quyết định cuối cùng vào những nguyên lý của nền cộng hòa, trong đó có nguyên lý xã hội thế tục, theo nhận xét của Ferit Ilsever, chính là đế quốc Mỹ. Cũng theo Ferit Ilsever, ngày nay Hoa Kỳ đang áp đặt “Islam giáo theo chủ nghĩa tự do” cho Thổ Nhĩ Kỳ và coi đó như một mô hình chính trị và xã hội. Từ sau năm 1950, khi Thổ Nhĩ Kỳ thực hiện chính sách đa nguyên, đa đảng, các lực lượng phản cách mạng đã ráo riết hoạt động nhằm đặt dấu chấm hết cho cương lĩnh chính trị của vị Tổng thống đầu tiên của nền cộng hòa thế tục ở Thổ Nhĩ Kỳ. Từ đây, các tổ chức Islam giáo bắt đầu hoạt động tích cực, tiến tới thành lập các đảng phái chính trị Islam giáo và đẩy nhanh quá trình Islam giáo hóa đời sống chính trị nước này.

Vào tháng 11 năm 2009 tờ báo Milliet của Thổ Nhĩ Kỳ đã đăng danh sách 500 tín đồ Islam giáo (muslim) kiệt xuất của thời đại do Trường Đại học Georgetown của Hoa Kỳ và Trung tâm Nghiên cứu Islam giáo Vương quốc Jordan đưa ra. Báo chí Thổ Nhĩ Kỳ quan tâm tới danh sách 500 muslim này bởi vì trong số đó có tới 20 người Thổ Nhĩ Kỳ, nhiều người trong số đó còn được xếp trong top 10 người đầu tiên. Hơn thế nữa, trong một loạt trường hợp, những người được xếp thứ hạng cao lại không phải là những nhà hoạt động tôn giáo mà lại là những người Thổ Nhĩ Kỳ đạt nhiều thành tựu trong chính trị. Thí dụ, đứng ở vị trí thứ 5 trong danh sách này là Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ , ngài Rejep Taiip Erdogan, đứng ở vị trí 28 là Tổng thống nước này, ngài Abdulla Gul. Cũng trong danh sách 500 muslim kiệt xuất này có tên Bộ trưởng Nhà nước Mehmed Aidưn, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Ahmed Davutoglu và người lãnh đạo Vụ Tôn giáo Ali Bardakoglu.

Theo nguồn tin của tờ Millet, trong lời bình về bản danh sách nói trên, người ta đánh giá Thủ tướng R.T. Erdogan là “vị Thủ tướng của một trong số những nước Islam giáo lớn nhất về quy mô dân số và tiềm lực kinh tế”([3]). Cũng trong lời bình này, người ta còn nhấn mạnh rằng: “R.T. Erdogan định hướng vào những giá trị của EC (Cộng đồng Châu Âu) và tin vào nguyên tắc không được làm nảy sinh vấn đề với các nước láng giềng, ông cố gắng huỷ bỏ lệnh cấm việc các nữ sinh Islam giáo trùm khăn trong các trường đại học, nhưng đã không kịp làm việc này”([4]).

Trong lời bình về bản danh sách này, người ta cũng nhấn mạnh tới “vai trò then chốt” của Tổng thống Abdulla Gul và cho rằng, ông là “vị Tổng thống đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ với quá khứ Islam giáo”([5]). Người ta cũng nhắc tới bà Hairunnisa Gul, phu nhân của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ, người lần đầu tiên trong lịch sử nước này đã đội khăn trùm đầu tới Toà án Châu Âu về quyền con người để phản đối lệnh cấm nữ sinh Islam giáo đội khăn trùm đầu trong khi đến trường học.

Qua đây, chúng ta nhận thấy rằng, thế giới Islam giáo đánh giá cao những sự kiện xảy ra trong đời sống chính trị Thổ Nhĩ Kỳ ở thập niên đầu thế kỉ XXI. Trước hết, đó là thắng lợi trong cuộc bầu cử Quốc hội tháng 11 năm 2002 của đảng Công bằng và Phát triển của những người Islam giáo do R.T. Erdogan đứng đầu. Tiếp đó là thắng lợi lần thứ hai của đảng này trong cuộc bầu cử ngày 22 tháng 7 năm 2007, cuối cùng là việc Abdulla Gul, nhân vật thứ hai của đảng Công bằng và Phát triển giành thắng lợi trong cuộc bầu cử Tổng thống tháng 8 năm 2007.

Thắng lợi vang dội của đảng Công bằng và Phát triển trong các cuộc bầu cử Quốc hội và bầu cử Tổng thống, dẫn tới việc đảng này nắm quyền tuyệt đối trên chính trường Thổ Nhĩ Kỳ là nhờ tính tích cực chính trị và uy tín của hai nhân vật người Thổ Nhĩ Kỳ đã được nhắc tới trong bản danh sách 500 muslim kiệt xuất, mà trước hết là Thủ tướng R.T. Erdogan. Cần nhắc lại rằng, đảng Công bằng và Phát triển được thành lập tháng 8 năm 2001 và chỉ hơn 1 năm sau đó đã giành được quyền kiểm soát chính quyền hành pháp và sau đó thành lập chính phủ một đảng.

Bây giờ, chúng ta hãy nhìn lại lịch sử quá trình Islam giáo hoá đời sống chính trị của Thổ Nhĩ Kỳ.

Trước các cuộc bầu cử nói trên, ở Thổ Nhĩ Kỳ có đảng Fazilet, đảng của những người Islam giáo, đang hoạt động. Thủ lĩnh của Fazilet là Nejmettin Erbakan, một tín đồ Islam giáo có quan điểm cấp tiến. Ông là một trong số những người sáng lập phong trào “Milli Gerush”. Trước đó N. Erbakan đã từng nhiều năm lãnh đạo đảng Refah, đảng Islam giáo tiền thân của Fazilet. N. Erbakan đã tiến hành các hoạt động tích cực ở nhiều vùng có người Thổ Nhĩ Kỳ ở Cộng hòa Liên bang Đức.

Khác với khuynh hướng ôn hoà hiện nay của mình, vào những năm 90 thế kỉ XX, R.T. Erdogan đã từng bị toà án truy nã vì những quan điểm cấp tiến bảo vệ luật Shariah của Islam giáo. Những người thuộc phái của R.T. Erdogan trong đảng Refah và sau đó là đảng Fazilet chủ trương đổi mới hoạt động của đảng, tăng cường hợp tác với những người có chương trình hoạt động gần với chương trình của đảng này, mặc dù họ vẫn còn một vài sự khác biệt về quan điểm. Nhưng những người theo quan điểm truyền thống của W. Erbakan và người bạn chiến đấu của ông là Rejai Kurtan lại cho rằng, đổi mới hoạt động của đảng có nghĩa là chia rẽ đảng và họ không muốn đảng này bị chia rẽ. Bản thân R.T. Erdogan cũng tuyên bố không muốn có sự chia rẽ như thế. Nhưng trên thực tế, ngay từ khi đảng Refah ra đời, những người ủng hộ R.T. Erdogan đã tiến hành cuộc đấu tranh chống lại ban lãnh đạo bảo thủ của phong trào “Milli Gerush”, buộc tội ban lãnh đạo này là bất lực trước những cuộc tấn công của chính quyền thế tục vào nền dân chủ và quyền con người.

Đảng Refah lúc đầu đã giành thắng lợi trong cuộc bầu cử năm 1995 và chiếm đa số trong Quốc hội. Mặc dù đảng Islam giáo này giành được thắng lợi bước đầu, nhưng do sự chống đối của giới quân sự cao cấp, W. Erbakan trong một thời gian dài không thể thành lập được chính phủ liên hiệp. Tuy nhiên, sau khi thành lập được chính phủ và lãnh đạo chính phủ này, trong giai đoạn 1996-1997, W. Erbakan cùng các cộng sự của ông đã bắt đầu công khai và kiên trì khuếch trương Islam giáo, kêu gọi thực thi luật Shariah, bành trướng ảnh hưởng của mình tới các cơ cấu nhà nước và cơ cấu xã hội. Giới quân sự đã kiên quyết đòi các cơ quan tư pháp Thổ Nhĩ Kỳ cấm đảng này hoạt động và tước bỏ quyền hoạt động chính trị của W. Erbakan và các cộng sự thân cận của ông. Lúc đó, giới quân sự cao cấp của nước này đã sử dụng vai trò quyết định của họ trong Hội đồng An ninh Quốc gia để chống lại những người của đảng Islam giáo và trong cuộc họp ngày 28 tháng 2 năm 1997 của cơ quan này họ đã chặn đứng được “bước tiến chiến thắng” của những người Islam giáo.

(Còn nữa)

Nguyễn Văn Dũng

 



[1] Từ điển Bách khoa Việt Nam. Tập 4. Nxb Từ điển Bách khoa. Hà Nội 2005, tr.243.

[2] Những nhận xét, đánh giá về cuộc cách mạng của M.K.Ataturk và quá trình thế tục hóa của Thổ Nhĩ Kỳ được dẫn theo bài trả lời phỏng vấn báo Độc lập-Tôn giáo của Ferit Ilsever, Tổng Biên tập kênh truyền hình Ulusal của Thổ Nhĩ Kỳ do Andrei Melnikov thực hiện đăng trên website http://religion.ng.ru/problem/2008-03-19/4-turkey.html

[3] Trích theo: Nicôlai Kireev. Islam giáo là động lực các cuộc cải cách. Báo Độc lập - Tôn giáo, ngày 2 tháng 6 năm 2010. Http://religion.ng.ru/politic/2010-06-02/5-islam.html

[4] Trích theo: Nicôlai Kireev. Bài đã dẫn

[5] Trích theo: Nicôlai Kireev. Bài đã dẫn

Quá trình Islam giáo hóa đời sống chính trị Thổ Nhĩ Kỳ trong thập niên đầu thế kỷ XXI (Phần I)Năm 1908, quốc gia này thành lập chế độ quân chủ lập hiến và đến ngày 29 tháng 10 năm 1923 chế độ cộng hoà được thiết lập ( [1] ) . Hằng năm, vào ngày 19 tháng 5 đất nước Thổ Nhĩ Kỳ tổ chức Ngày tưởng niệm Mustafa Kemal Ataturk , vị Tổng thống đầu
Share on Facebook   Share on Twitter Share on Google Share on Buzz        Quay lại   Gửi đi   In trang này   Về đầu trang
Đôi nét về Islam giáo ở Cộng hòa Pháp (Phần I)
Phát huy nét đẹp của tín ngưỡng thờ Thần đồng cổ đối với “Quan” hiện nay
Sự khám phá đạo Phật của người Tây phương
Alexandre Yersin – Một trong những Người Tin Lành Đầu Tiên Đến Việt Nam (Phần II)
Một số đặc điểm văn hóa của đạo Cao đài
Alexandre Yersin – Một trong những Người Tin Lành Đầu Tiên Đến Việt Nam (Phần I)
Giáo lý đạo Cao đài và sự tương đồng với giá trị văn hóa truyền thống dân tộc
Tôn giáo và mối quan hệ với văn hóa
Sự chuyển giao triều đại tại Giáo triều Vatican (Phần II)
Sự chuyển giao triều đại tại Giáo triều Vatican (Phần I)
Video
Toàn văn bài phát biểu của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tại cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc tôn giáo có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Bài phát biểu của Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ Vũ Chiến Thắng tại cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Hình ảnh
Một số hình ảnh của Đoàn Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào xây dựng đất nước tại tỉnh Hà Nam, và tỉnh Quảng Ninh
Ngôi chùa hơn 150 tuổi mang nét kiến trúc Á - Âu ở Tiền Giang
Hình ảnh Cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc các tôn giáo có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Audio
Ông Bùi Thanh Hà, Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ trao đổi về vấn đề dâng sao giải hạn đang diễn ra tại một số chùa
Phỏng vấn Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Cần Thơ về công tác tuyên truyền, phổ biến Luật tín ngưỡng, tôn giáo và Nghị định 162/2017/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật tín ngưỡng, tôn giáo tại địa phương


BAN TÔN GIÁO CHÍNH PHỦ

Đường Dương Đình Nghệ, P. Yên Hòa,Q. Cầu Giấy - Hà Nội
Điện thoại: 0243 8 248 673 . Fax: 08041313
Email: bantongiaocp@chinhphu.vn



Người chịu trách nhiệm chính: TS.Bùi Thanh Hà 
Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ

Đơn vị quản lý: Trung tâm Thông tin,
Ban Tôn giáo Chính phủ

Email:ttttbantongiao@chinhphu.vn