Tìm kiếm  Tìm kiếm nâng cao
Ngày 19/09/2019 09:24 AM
Ấn phẩm sách
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 8/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 7/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 6/2019
Giới thiệu Tạp chí Công tác tôn giáo Số 5/2019
Thăm dò ý kiến
Bạn theo đạo nào ?















Chọn    Xem KQ
Một vài suy nghĩ về nho giáo và những ảnh hưởng của nó đến đời sống tinh thần của người Việt Nam

Về mặt địa lý, Việt Nam nằm trong vùng Đông Nam Á, do vậy có nhiều điểm tương đồng với các dân tộc khác trong khu vực. Hệ quả tự nhiên văn hoá Việt Nam không thể không liên quan đến các nước láng giềng. Vì vậy khi tìm hiểu về nền văn hoá dân tộc, có một yếu tố hết sức quan trọng là sự cần thiết phải tìm hiểu những học thuyết, trào lưu tư tưởng đã ảnh hưởng tới khu vực cũng như tới Việt Nam? Và một trong những học thuyết tư tưởng có ảnh hưởng nhiều nhất đối với Việt Nam đó là Nho Giáo.

 

Vài nét về Nho giáo

Khổng Tử (Sinh năm 551 mất năm 479 tr.cn), người sáng lập học phái Nho Gia (Nho giáo) vào những năm cuối thời Xuân Thu (Trung Quốc). Ông tên Khâu, tự là Trọng Ni, người ấp Tưu (nay thuộc Khúc Phụ – Sơn Đông - TQ). Ông là người có nhiều tài năng và tinh thần ham học. Với sự hiểu biết sâu rộng của mình Ông đã biên soạn các sách được đời sau gọi là lục kinh như Thi, Thư, Lễ, Nhạc, Dịch, Xuân Thu.

Vấn đề trung tâm của Nho giáo là con người, tư tưởng về con người. Con người thiện hay ác, Nho học quan niệm tính Thiện của con người gồm năm đức: Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín hay còn gọi là Ngũ thường. Để thực hiện Ngũ thường mỗi người phải thực hiện Tam cương, Ngũ luân (Tam cương, là ba mối quan hệ cơ bản của xã hội: Vua – Tôi, Cha – Con, Chồng – Vợ; Ngũ luân là năm mối quan hệ: Vua – Tôi, Cha – Con, Chồng – Vợ, Anh – Em, Bạn bè). Ngũ thường là bản tính của con người, nó là phổ biến và hằng thường. Tính là do trời sinh. Trời sinh ra tính thiện, thì trời cũng là thiện, cũng là tam cương ngũ thường, cho nên tam cương ngũ thường là thường kinh (quy luật hằng thường) của trời đất, là thông nghị (định lý phổ biến). Thế thì tại sao trong xã hội có người thiện mà lại có người ác, Nho giáo chỉ ra rằng sở dĩ có người ác là do khí bẩm thụ mà thành. Tức là họ đã nhiễm phải những thói hư, tật xấu từ chính cuộc đời này. Do vậy là con người cần phải được giáo dục “Hữu giáo vô loại”. Mặt khác Nho giáo rất chú trọng dạy đạo làm người, hướng vào rèn luyện đạo đức con người, đề cao giáo dục, giáo dục làm con người ác thành thiện. Đây thực sự là quan điểm hết sức tiến bộ của Nho giáo.

Nho giáo ngay từ khi ra đời đã có điểm khác căn bản với tư tưởng của các tôn giáo, nhất là về vấn đề con người, quan tâm đến con người, đến cuộc đời và tìm thú vui trong cuộc sống. Phật giáo cho cuộc đời là bể khổ nên tìm cách giải thoát. Lão giáo cũng yếm thế, bi quan, nên cần sự “vô vi tịch mịch”. Chỉ có đạo Nho là trọng sự sống hơn cả. Con người khi sống trên cuộc đời này hãy lo lấy việc của chính mình. Chuyện của con người lúc sống còn chưa lo hết, lo gì đến việc sau khi chết! Đây có thể nói là điểm khác nhất của Nho giáo so với các học thuyết khác, và có lẽ chính nhờ nó mà Nho giáo giữ vị trí độc tôn và ưa chuộng trong thời gian rất dài của lịch sử.

Mặt khác Nho giáo rất chú trọng dạy đạo làm người, hướng vào rèn luyện đạo đức con người, đề cao giáo dục, giáo dục làm cho con người ác thành thiện. Song tuy vậy, đạo làm người theo quan niệm Nho học là đạo làm người trong xã hội phong kiến. Những quan niệm đạo đức đó không phải là vĩnh cửu, nhưng có nhiều phương châm xử thế, tiếp vật giúp con người giữ được tâm hồn cao thượng, nhân cách trong sáng. Nho giáo là hệ tư tưởng phục vụ quyền lợi của giai cấp phong kiến, tuy nhiên quan niệm đạo đức của Nho giáo có nhiều điểm tích cực. Một trong những đặc điểm đó là đặt rõ vấn đề người quân tử, tức là người lãnh đạo chính trị phải có đạo đức cao cả; dù nguyên tắc ấy không được thực hiện trong thực tế nó vẫn là một điểm làm chỗ dựa cho những sĩ phu đấu tranh. Nho giáo đã tạo ra cho kẻ sĩ một tinh thần trách nhiệm cao cả với xã hội, là yếu tố tạo nên truyền thống hiếu học, truyền thống khí tiết của kẻ sĩ.

Những ảnh hưởng của Nho giáo đến đời sống tinh thần của người Việt Nam

Tiếp thu một học thuyết từ bên ngoài để làm giàu vốn tri thức, văn hoá của dân tộc là một sự thực khách quan qua các triều đại của dân tộc Việt Nam. Trong ý thức hệ phong kiến mà người Hán đưa vào nước ta từ thời kỳ Bắc thuộc, Nho giáo tồn tại lâu bền nhất và có ảnh hưởng sâu sắc nhất. Vấn đề có nhiều lý do, nhưng có lý do chính là nhu cầu phát triển văn hoá và giáo dục nước ta khi chế độ phong kiến tập quyền đã bắt đầu, việc bổ sung quan lại bằng hai con đường “nhiệm tử” và “thủ sĩ” không đủ mà cần phải bổ sung một phương thức đào tạo và tuyển lựa quan lại mới. Phương thức này chỉ có thể đạt được bằng con đường phát triển giáo dục văn hoá và thực hiện chế độ thi cử để tuyển lựa nhân tài. Nho giáo nó đã có đầy đủ lý thuyết và quy chế về giáo dục, khoa cử tất nhiên phải đảm đương nhiệm vụ lịch sử ấy.

       Tóm lại, Nho giáo đã đem lại một bước tiến khá căn bản trong lĩnh vực văn hoá tinh thần của xã hội, trước hết nó làm cho nền giáo dục phát triển hết sức mạnh mẽ. Nền giáo dục ấy cùng với chế độ thi cử đã đào tạo ra một đội ngũ trí thức đông đảo cho dân tộc Việt Nam như: Nguyễn Trãi, Lê Quý Đôn, Nguyễn Du … Bên cạnh những ảnh hưởng tích cực Nho giáo cũng đem lại không ít tác động tiêu cực, nó đã không giải đáp được vấn đề số phận và yêu cầu giải phóng con người vì nó đã sớm bỏ con đường phát triển tư duy trừu tượng, nó làm cho chủ nghĩa giáo điều và bệnh khuôn sáo phát triển mạnh trong lĩnh vực tư tưởng và trong giáo dục khoa học, cho đến nay nó vẫn là một nhân tố kìm hãm sự phát triển xã hội nhất là tại các vùng nông thôn Việt Nam.

Không thể phủ nhận được rằng Nho giáo đã tham gia một phần tạo nên diện mạo tinh thần dân tộc vào sự hình thành văn hoá dân tộc, cho nên chúng ta cần thiết phải có sự hiểu biết về Nho giáo, về những ảnh hưởng của nó đối với nền văn hoá dân tộc cũng như với đời sống tinh thần của con người Việt Nam.

Từ Nho giáo chuyển sang chủ nghĩa Mác là một quá trình lâu dài, một sự chuyển biến về tư tưởng cơ bản, từ một hệ tư tưởng duy tâm lấy ý chí con người làm gốc sang chủ nghĩa duy vật với phương pháp luận khoa học, từ tư tưởng tôn ti trật tự gia trưởng sang dân chủ … đòi hỏi một quá trình bền bỉ. Tất nhiên rất nhiều điểm trong Nho giáo đã trở nên cổ hủ, lạc hậu, đang kìm hãm quá trình phát triển của dân tộc ta hiện nay, nhất là ở các vùng nông thôn. Nhưng chúng ta không hề hổ thẹn khi nói rằng chúng ta đi lên chủ nghĩa xã hội là kế tục truyền thống nhà nho xưa, và cũng không thể không trân trọng những kẻ sĩ đời trước. Khi đánh giá lại, nếu học thuyết tư tưởng ngày nay chúng ta tiến bộ hơn thời trước, nhưng về nhân cách vẫn còn phải học nhiều và phải chăng những vấn đề như: Hiếu đễ, Tín nghĩa, Ham học, mưu cầu sự tiến bộ, đạo lý làm người … theo quan điểm của những nhà Nho xưa cho đến hiện nay vẫn còn nguyên giá trị ./.

 

 Lưu Quang Bá

 Trung tâm nghiên cứu, bồi dưỡng NVCT Tôn giáo

Một vài suy nghĩ về nho giáo và những ảnh hưởng của nó đến đời sống tinh thần của người Việt NamVài nét về Nho giáo Khổng Tử (Sinh năm 551 mất năm 479 tr.cn), người sáng lập học phái Nho Gia (Nho giáo) vào những năm cuối thời Xuân Thu (Trung Quốc). Ông tên Khâu, tự là Trọng Ni, người ấp Tưu (nay thuộc Khúc Phụ – Sơn Đông - TQ). Ông là người có nhiều
Share on Facebook   Share on Twitter Share on Google Share on Buzz        Quay lại   Gửi đi   In trang này   Về đầu trang
Nghị định 92/2012/NĐ-CP, sửa đổi để phù hợp với thực tế
Cộng đồng Tôn giáo Baha’i thực hiện tốt chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước
Islam giáo trong tiến trình “Cách mạng ngày 25 tháng 1” ở Ai Cập
Trách nhiệm, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính liên quan đến tôn giáo của cơ quan có thẩm quyền theo Nghị định số 92/2012/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo
Bước đầu tìm hiểu về con dấu trong các tổ chức tôn giáo
Nghị quyết 25-NQ/TW của Đảng là một sự phát triển chủ nghĩa Mác và tư tưởng Hồ Chí Minh về lý luận tôn giáo
50 năm Công đồng Vatican II – từ những góc nhìn
Tìm hiểu về vai trò và những định hướng chính trong nội dung hoạt động của Liên Hội đồng Giám mục Á châu
Chất tố cứu thế trong giáo thuyết “Học phật tu nhân” của Phật thầy Tây An
Một số suy nghĩ về công tác quản lý Nhà nước đối với các hoạt động thờ Mẫu ở Việt Nam
Video
Toàn văn bài phát biểu của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tại cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc tôn giáo có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Bài phát biểu của Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ Vũ Chiến Thắng tại cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Hình ảnh
Một số hình ảnh của Đoàn Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào xây dựng đất nước tại tỉnh Hà Nam, và tỉnh Quảng Ninh
Ngôi chùa hơn 150 tuổi mang nét kiến trúc Á - Âu ở Tiền Giang
Hình ảnh Cuộc gặp mặt của Thủ tướng Chính phủ với chức sắc, chức việc các tôn giáo có đóng góp tiêu biểu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Audio
Ông Bùi Thanh Hà, Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ trao đổi về vấn đề dâng sao giải hạn đang diễn ra tại một số chùa
Phỏng vấn Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Cần Thơ về công tác tuyên truyền, phổ biến Luật tín ngưỡng, tôn giáo và Nghị định 162/2017/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật tín ngưỡng, tôn giáo tại địa phương


BAN TÔN GIÁO CHÍNH PHỦ

Đường Dương Đình Nghệ, P. Yên Hòa,Q. Cầu Giấy - Hà Nội
Điện thoại: 0243 8 248 673 . Fax: 08041313
Email: bantongiaocp@chinhphu.vn



Người chịu trách nhiệm chính: TS.Bùi Thanh Hà 
Phó Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ

Đơn vị quản lý: Trung tâm Thông tin,
Ban Tôn giáo Chính phủ

Email:ttttbantongiao@chinhphu.vn